Die meisie in die spinnerak

David Lagercrantz is nie Stieg Larsson nie, maar hy is ook nie sleg nie.

Wie is David Lagercrantz en Stieg Larsson? Beide is Sweedse skrywers van misdaadfiksie en beide het bygedra tot die Millenium reeks. Die Millennium reeks het begin as die Millenium-trilogie (“The girl with the dragon tattoo,” “The girl who played with fire,” en “The girl who kicked the hornets’ nest”), geskryf deur Stieg Larsson. Larsson sterf egter aan ‘n hartaanval voor die trilogie gepubliseer kan word. Volgens sy lewensmaat het hy reeds ‘n raamwerk uiteengesit vir die vierde boek maar sy weier om dit met sy uitgewer te deel.

David Lagercrantz word toe genader om die reeks oor te vat en die vierde boek, naamlik “The girl in the spider’s web” word in 2015 gepubliseer. Dieselfde karakters, dieselfde agtergrond en dieselfde storiewêreld. Maar natuurlik met sy eie persoonlike stempel daarop.

In kort fokus die Millennium reeks op die avonture (nie heeltemal die regte woord nie, die Engelse ‘exploits‘ sou beter werk) van twee Swede, Lisbeth Salander en Mikael Blomkwist, asook ‘n verskeidenheid gure en ongure karakters wat hul paaie kruis. Lisbeth het ‘n moeilike kinderlewe gehad en sy werk stadig maar seker aan ‘n vergeldingsplan, gemik op die man wat die wortel van al haar kwaad is. Bygesê, sy verafsku alle mans wat vroue haat en mishandel en sy dink baie kreatiewe maniere uit om hulle te laat boet daarvoor. Mikael Blomkwist is ‘n gerekende joernalis wat nie sukkel om vrouens te verlei nie. Lisbeth en Mikael se paaie kruis wanneer hy haar vaardighede as kuberkraker inspan om ‘n vermiste persoon wat reeds dekades lank vermis word, op te spoor. Wanneer die twee hul uitsonderlike vermoëns om inligting uit te snuffel bymekaarsit, spat die vonke en ontdek hul baie meer as waarop hul gereken het. Deur die loop van die eerste drie boeke beweeg Lisbeth, met die hulp van Mikael en die handjie vol mense wat haar goedgesind is, al nader aan haar einddoel, onortodokse metodes en al.

Vir die grootste deel van die boek het hy hom uiters goed van sy taak gekwyt. Lisbeth was nogsteeds Lisbeth, bedonderd en moeilik, en Mikael was nogsteeds Mikael, ewig opsoek na die storie agter die storie. Maar Lagerkrantz was soms net ‘n bietjie te sag en romanties in vergeleke met die eerste 3 boeke uit Larsson se pen. Die slotparagrawe, waar Lisbeth vir Mikael gaan opsoek was ook heeltemal teen Lisbeth se manier van doen en praat. Ek hou van ‘n happy ending maar daai een val nou nie so lekker op die verbeelding nie. Ook sy gewoonte om hoofstukke af te sluit met ‘n sin of twee wat soos goedkoop ‘click-bait‘ lees het my nie aangestaan nie. (Click-bait is ‘n verskynsel wat deesdae orals op-pop, veral op sosiale media en nuuswebwerwe, waar die opskrif so geskryf word dat dit absoluut niks weggee van die artikel nie en jou dus dwing om op die skakel te kliek as jy meer wil weet. Meeste van die tyd is dit dan ‘n niksseggende artikel wat eintlik nie eens internetspasie werd is nie.)

Die storielyn was ‘n behoorlike wilde rit gewees, vol verrassings en eintlik heel bevredigend. Sommige goedjies was dalk net bietjie te gerieflik ter wille van die storie (byvoorbeeld die outistiese seun se wye verskeidenheid talente) maar ons sal nou nie hare kloof daaroor nie, enige iets is immers moontlik.

Sommige bronne beskryf die boek as “fan-fiction” (fiksie gegrond op die karakters maar geskryf deur ‘n aanhanger) en dalk moet ‘n mens dit in daardie lig sien. Dit kan ook wees dat sekere nuanses verander het met die vertaling van die oorspronklike Sweeds na Engels. Lagercrantz het my oortuig en ek is tevrede maar ek het so ‘n klein bietjie meer verwag wat die konstantheid van die karakters betref. Ja, daar was karakter-groei gewees en ek misken dit nie maar ‘n jakkals verander van haar maar nie van snaar nie.

All-in-all bly die Millennium-reeks misdaadfiksie wat die moeite werd is om te lees en jouself in te verloor. “The girl in the spider’s web” doen nie afbreek aan die reeks nie, kom ons hoop daar is ‘n vyfde boek oppad.

Koors

Ek was ook skepties. En bang. Want Deon Meyer is sinoniem met misdaad, spanning en Bennie Griessel. ‘n Post-apokaliptiese wêreld? Memoires? Nico Storm? Sê nou maar dit is so ‘n Mad Maxerige besigheid vol weird wetenskapfiksie en voorvader geeste en grafte? Nee, dit wou net nie sitplek kry by my nie…

Maar toe is ons toevallig in die Kaap vir ‘n kursus toe Koors by die Drostdy Teater in Stellenbosch bekend gestel word. My sussie het vir ons kaartjies gekoop en ons het vir ons opgedress in sykouse en high heels. (‘n Pregnant fairy in high heels? Dis ek daai!) ‘n Geleentheid om Deon Meyer in lewende lywe te ontmoet en vlugtig met hom te gesels terwyl hy vir jou sy boek teken was rede genoeg om die koue aan te durf en jou brein (en hart) oop te stel vir Koors.

Hy lees vir ons ‘n stukkie voor uit die boek en gesels dan, sonder om die storie weg te gee, oor die boek en waar die idee vandaan kom en hoe hy dit benader het. Zoë Brown lees nog ‘n paar stukke uit die boek en ek kry so ‘n krieweling en daai hoek slaan vas. Die boek is iets heeltemal anders maar dis Deon Meyer en dit gaan die tyd werd wees. Manlief moet maar ‘n kosmaakbeurt of twee vat.

Ek het my tyd gevat en rustig gelees want ek wou soveel as moontlik details en nuanses raaklees. En dit was ‘n reis en ‘n half saam met Nico Storm en al die ander karakters. ‘n Hele klomp uiteenlopende karakters met min-of-meer dieselfde doel voor oë maar elkeen met ‘n eie idee oor hoe om dit te bereik. Verskuilde agendas, kinkels in kabels…

Ek was skepties maar ek is oortuig. Ek is skaam om te erken dat ek getwyfel het.

Dit was die leestyd werd.

Groetnis

EDIT: Ek gaan ‘n ertjie kraam as iemand weer vir my sê dat hulle nie van ‘Koors’ gehou hete nie omdat Bennie Griessel nie daarin is nie. O my liewe koek! Deon Meyer is soveel meer as net Bennie Griessel! Bennie is fantasties maar Bennie is nie al waartoe Die Meesterlike Mnr Meyer tot staat is nie..

Ag koek, onthou jy daai boek?

Rondom dieselfde tyd wat ek vir Griet skryf ‘n sprokie gelees het, het ek ‘n ander Afrikaanse boek gelees wat, soos ek kan onthou, in die tyd van sprokies afgespeel het. Om een of ander rede het ek laasgenoemde altyd met Griet geassosieer maar na die herlees weet ek dat dit nie dieselfde boek is nie en begin wonder ek nou of daar wel so ‘n boek was en of my verbeelding nie op hol met my gegaan het nie. Ek kan ook nie veel onthou van Griet kom weer nie so ek kan nie sê of ek dalk daarna verwys nie. Ek besef ek klink nou effe kêns maar ek kan rerig nie onthou of hond haar-af maak van dit wat ek wel kan onthou nie. Plaas ek daai tyd gedink het daaraan om boek te hou van wat ek gelees het…

In ieder geval, ek kan nie veel van die boek onthou nie maar om een of ander rede het iets daarvan by my vasgesteek en sal ek dit ook graag weer wil lees. Ek verbeel my die boek het twee paralelle storielyne gehad (een in die hede en een in die tyd van sprokies). Die sprokiesdeel het afgespeel in of naby die Swartwoud en daar was Berke- en Beukebome. ‘n Vrou is in die woud aangeval en sy moes deur die trauma daarvan werk. Van die hede se storielyn kan ek nie veel onthou nie, weet net daar was ‘n grot betrokke en ‘n kondoom wat met ‘n speld stukkend gesteek is…

Genade, hierdie klink soos ‘n koorsdroom of ‘n papagaaislaai-geïnduseerde hallusinasie… Ek hoop een van julle kan my help! Of ten minste net vir my sê “Dalenatjie, hou op yl!”

Groetnis

Griet skryf ‘n sprokie

Die geel omslag van Marita van der Vyver se Griet skryf ‘n sprokie bespring my mos toe nou die dag in ‘n tweedehandse boekwinkel. Ek dink ek was Graad 9 toe ek dit die eerste keer gelees het, wou dit nog altyd weer gelees het, so toe gaan dit maar saam huistoe.

As 15 jarige, besef ek nou, kon ek defnitief nie alles begryp wat ek gelees het nie. Tog het die boek, die storie en die manier van storievertel, destyds ‘n groot indruk op my gemaak (alhoewel ek vermoed dat die gevryery tussen die bladsye ook ‘n groot invloed gehad het). En Griet skryf ‘n sprokie se tweede lees as volwassene het my nie telleurgestel nie, nie in die minste nie. Nee, Marita mag maar skryf.

Wat ek wel besef het, nadat ek die boek sag toegemaak het, langs my neergesit het en hande gevou agteroor gaan sit het, was dat die regte (of verkeerde) boek op die regte (of verkeerde) tyd ‘n ongelooflike invloed op ‘n mens se denkwyse kan hê. (Op hierdie punt kan ons nou begin debatteer oor ouderdomsbeperkings, emosionele intelligensie en kennis-is-mag…)

Keer op keer was sinne en paragrawe in die storie vir my soos ‘n spieël waarin ek my eie manier van dink herken het. En dit is nie noodwendig ‘n slegte ding nie. Vandag kan ek Griet en haar sprokies meer waardeer ja, dit is waar, maar as ek die tyd kon terugdraai sou ek weer op ‘n Dinsdagmiddag na skool uit my ma se kar geklim het, die boek saam met 3 ander by die biblioteek gaan uitneem het en dit weer gelees het en my weer verwonder het aan die sprokieswêreld wat tussen die bladsye op my gewag het.

Vandag is ek wie ek is en ek hou van wie ek is. Baie mense en baie boeke het ‘n invloed gehad op my emosionele grootword en sonder hierdie tydige (en soms ontydige) invloede sou ek mos nie ek gewees het nie?

Mense, dis lekker om lief te wees vir lees!

Groetnis

Boer kry ‘n vrou

Belangrik: As jy jonger as 18 is of maklik aanstoot neem teen kras woordgebruik of onder die belt verwysings moet jy dalk liefs nie hier lees nie, my opinie en taalgebruik mag dalk aanstoot gee.

My goeie vy… Kyk né, ek glo dat as jy ‘n opinie oor ‘n boek of ‘n rolprent wil hê moet jy die hele boek gelees het of die hele rolprent gekyk het. Kennis is mag en the proof is in the pudding, of hoe?

Practice what you preach. Ek het die laaste drie dae deur ‘n boek geworstel en my tande is deur gekners. Tot op die senuwee deur. NB uitgewers het my verlei en met ‘n, uhm, stywe riem gevang met ‘n slim voorskou in hul nuusbrief, om Jan van Staden se Boer kry ‘n vrou te lees, want “Nog nooit was Afrikaanse fiksie só warm nie. Nog nooit is daar so lekker op papier gevry nie.” Nou kyk, gevry is daar, en gesteek, gestamp en gespyker is daar ook maar ek kan my nie indink hoe ‘n gerekende, gerespekteerde uitgewer soos Tafelberg Uitgewers ‘n boek van so ‘n swak gehalte kan uitgee nie?!

‘n Gevryery, lakendanse, naaktheid, stywe menere en gewillige lywe in ‘n storieboek kan ek hanteer, ek soek dit, ek hou daarvan. Laat ons eerlik wees, dis hoekom ek die boek gekoop het: vir die beloofde sekskepades daarin. Geskrewe liefdestonele of sekstonele (laat ons tog nie die twee verwar nie) was nog altyd vir my ‘n groter turn on as die visuele weergawes daarvan. Wat ek egter nie kan hanteer nie is die swak letterkundige gehalte van die boek. Die boek voel vir my soos ‘n moerse versameling wetdreams wat aanmekaar ge-, uhm, steek is met stukkies storielyn. Spelfoute, lomp sinskonstruksies… Om nie eens te praat van die dialoog nie! Die karakters klink almal dieselfde, hulle praat sulke lang sinne en hulle praat geensins soos mense van hul ouderdom nie (as jy nie geweet het die jongmense is tussen 20 en 30 nie, sou jy wraggies gedink het dis ‘n spul middeljariges en afgetredenes…)

In kort handel die storie oor ‘n jong boer wat ryk geërf het, geseën is met ‘n formidabele meneer wat bykans nooit níe op aandag staan nie en ‘n reputasie wat ‘n paar keer die lengte is van dit wat in sy broek bult. Die liefde ontwyk hom miskien maar nie die dorp en omgewing se ontroue, getroude en ongetroude vroue nie. Almal wil vir Juan toetsbestuur, almal is dan binne sekondes na die eerste orgasme lief vir hom (nie verlief nie, lief) en al die wat nog nie ‘die daad’ gedoen het nie, wil hê dat hy hul eerste moet wees. Dan besluit die perd hy gaan vir Boer soek ‘n vrou inskryf om sy lewe en liefdeslewe in orde te kry terwyl hy steeds al wat gewillig is met graagte vir ‘n joyride vat op sy pienk, uhm, geelslang. Die boek neem die leser op reis saam met Juan in sy soeke na ware liefde.

Ek weet nie veel van die skrywer nie (behalwe vir die inligting op Tafelberg Uitgewers se webtuiste en dat hy al verhale op Litnet gepubliseer het) maar ek weet wel dat om ‘n blog, of stories vir ‘n webtuiste, te skryf en om ‘n boek te skryf twee heeltemal verskillende koppies tee is. Kon die uitgewers hom nie bietjie meer leiding gegee het en ons ‘n bietjie lyding gespaar het nie? Genade griet. Daar is bietjie potensiaal in die storielyn maar ai, die karakters, die arme karakters. Ek het lanklaas so ‘n groot klomp ongeloofwaardige vrouekarakters in een boek teëgekom. Hulle is so behoeftig vir sy aandag en so tevrede om hom te deel. Ek is jammer maar meeste vrouens waarmee ek al te doene gehad het sou nie net met leepoë deur die gordyne loer, met sy reuk nog aan haar lyf, wetend dat hy alweer besig is met die volgende een en maar net okay wees daarmee nie… Aikôna.

Maak geen fout nie, seks kan en is al op die verleidelikste wyse in Afrikaans geskryf. Die bestes maak egter meer staat op suggestie, amper asof die toneel skaam knipoog maar uitlokkend been wys. As seks op papier begin klink soos die regiseursnotas van n bloumovie dan werk dit nie meer vir my nie.

Boer kry ‘n vrou kon met minder soveel meer gewees het.

Groetnis

Ikarus

Ek het seker so ‘n uur terug Deon Meyer se nuutste, Ikarus, toegemaak. Ek is tevrede, dit was fantasties. Nee, dit is nie die lojale fan wat praat nie, dis iemand met waardering vir ‘n goeie storie wat meesterlik vertel is. Ek gaan niks verder sê nie, ek is tevrede. Dankie Deon, dankie, jy kan maar weer, jou boeke is die wag werd.





Tannie Pompie se oorlog

In 2006 het ek vir die eerste keer ‘n boek met die grensoorlog as tema of agtergrond gekoop. Die boek was ‘An unpopular war – from afkak tot bosbefok‘ deur JH Thompson. ‘n Resensie oor die boek het my nuuskierigheid geprikkel en die inhoud van die boek het my ryklik beloon. Sedertdien het my versameling grensoorlog boeke (fiksie en nie-fiksie) al so ‘n klein bietjie uitgebrei en met elke byvoeging leer ek iets nuuts oor ‘n deel van ons geskiedenis, asook die baie uiteenlopende emosies wat dit by mense aanwakker.

My pa was as dienspligtige ‘n seiner in die weermag, my ma was by die soldoedies gewees. Nie een van hulle praat ooit eintlik oor hul ervarings gedurende daardie tydperk in hul lewe nie. Aan die ander kant van die munt het ek ook al ‘n paar mense teëgekom wat nie kan ophou praat oor hul tyd in die army nie – gewoonlik verskil hul stories van vertelling tot vertelling en raak die knippie sout wat jy moet saamsluk soms baie brak. Die grensoorlogliteratuur is dus my nie-indringende bron van inligting.

Tannie Pompie se oorlog‘ deur Deon Lamprecht is my nuutste toevoeging en ek was aangenaam verras en vasgevang teen die tyd dat ek verby die eerste 20 bladsye gelees het. Dit vertel die storie van die jaarlikse insypeling van SWAPO oor die grens in die rigting van Tsumeb, Grootfontein en Otavi. Dit vertel van die mense van daardie streek, die dorpenaars, die inheemse bevolking, die boere, hul samewerking met die Suid-Afrikaanse weermag. Dit vertel van Daantjie en Pompie van der Westhuizen van die plaas Koedoesvlei, Daantjie wat saam met sy skoonseun en ‘n spoorsnyer in ‘n hinderlaag gedood is en Tannie Pompie wat getrou in haar kombuis haar deel gedoen het met weermagradios tussen haar kospotte en antennas in haar tuin. Die boek maak ‘n deur op ‘n skrefie oop en wys jou bietjie van die dag-tot-dag van ‘n oorlog, hoe ‘n gemeenskap dit hanteer en hoe mens tot mens daardeur geraak word.

Vir die eerste keer het sekere gebeure vir my ook sin gemaak, kon ek myself beter oriënteer binne die raamwerk van die oorlog. Tannie Pompie se oorlog het gelees soos ‘n roman en nie soos net nog ‘n oorlogsverslag wat paragraaf vir paragraaf tegniese terme uitspoeg en bitter min sin maak vir die leke tussen ons nie. Die interessantste karakters loop kaalvoet deur die boek se bladsye, sny spoor deur ‘n moeilike tydvak in ons geskiedenis.

Deon se vertelstyl was eers vir my vreemd, amper soos ‘n kombinasie van ‘n BBC-dokumentêr-verteller en ‘n skrywer van daai stories in daai Goue Reeks boekies wat vir ons op laerskool uitgedeel is. Hier en daar het dit gevoel of hy homself moet in toom hou om nie te liries te raak oor die geskiedenis, die storie en die mense nie. Maar dit was juis sy manier van aanbied wat gebeure meer as net ‘n geskiedenisles gemaak het, wat dit lewendig gemaak het.

Die eerste hoofstuk van die boek word gewei aan die oergeskiedenis van die streek, spesifiek konflikte tussen verskeie rolspelers (Ovambos, San, Duitsers, Engelse, Suid-Afrikaners…) oor die jare. Aanvanklik wou ek dit net bolangs lees maar dit raak toe so interessant dat ek nie kon ophou nie…

Ek het die boek baie geniet en sal dit aanbeveel vir enige een wat belangstel in die grensoorlog. Dink die storie sou in ‘n goeie fliek kon ontaard…

Groetnis